Overweging bij het Hoogfeest van de Heilige Johannes de Doper

Homilie van vicaris A.J.J. Woolderink

Erekapelaan van de SMH Orde van Malta

Ridderdag (september) 2002

Zoals ons bekend is staat onze ruim 900 jaar oude Maltezer Orde onder het patronaat van de heilige Johannes de Doper. De stichter van de Orde, de zalige Gerardus, bouwde rond 1040 in Jeruzalem een hospitaal en kerk die hij toewijdde aan St. Jan de Doper. Daar werden zieken verzorgd en pelgrims opgevangen, Het geloof ondersteunen en bevorderen en de noodlijdenden bijstaan. Daarin ligt de oorsprong van de Orde, die de stichter zeer toepasselijk onder bescherming stelde van Johannes de Doper, die grote figuur waarmee het Nieuwe Testament, het Nieuwe Verbond, wordt ingeluid, jaarlijks wordt wereldwijd zijn geboorte gevierd op 24 juni èn zijn marteldood op 29 augustus, Hiermee is hij met Maria de enige heilige, waarvan we zowel de geboorte als de sterfdag op de kerkelijke kalender gedenken.

Uit het evangelie dat op 24 juni gelezen wordt blijkt, dat er nogal wat te doen is geweest over de naam die het acht dagen oude kind van Zacharias en Elizabeth zal krijgen.

Er ontstaat bijna onenigheid onder de verzamelde familieleden en buren toen ze tot hun verbazing van Elizabeth vernamen dat het kind Johannes zou heten. Zij waren er namelijk zonder meer vanuit gegaan dat het naar zijn vader, Zacharias genoemd zou worden.

De naaste familie en ook de buren laten het er echter niet bij zitten en vinden de gewoontes en familiegebruiken blijkbaar belangrijker dan wat de ouders met de naam Johannes willen uitdrukken. Diverse argumenten zullen over de tafel gevlogen zijn. En de evangelist Lucas geeft ons wat inzicht in de ontstane discussie, wanneer hij opschrijft: “Zij antwoordden haar: Maar er is in uw familie niemand die zo heet.”

En dan hakt de vader Zacharias resoluut de knoop door, door op te schrijven: “Johannes zal hij heten.” Letterlijk staat het er in de oorspronkelijke Griekse tekst nog wat pregnanter, namelijk Joannes estin onoma autou (Johannes is zijn naam). Het is immer al beslist, van Godswege. Opnieuw verbazing bij de omstanders en zie, Zacharias kan weer spreken. Tot dit moment had hij immers zijn spraak verloren, omdat hij negen maanden eerder de belofte van God niet had kunnen geloven dat hij en zijn vrouw Elizabeth op hun oude dag nog een kind zouden krijgen. En nu legt Zacharias getuigenis af van zijn gehoorzaamheid en dankbaarheid, door het ding inderdaad Johannes te noemen, zoals hem negen maanden eerder was opgedragen.

Onze Maltezer Orde en al haar leden staan dus onder de bescherming van iemand, die – zij het niet zonder enige strubbelingen – de naam Johannes heeft gekregen. Een naam die een boodschap inhoudt. Een naam die oproept tot groot vertrouwen en tot dankbaarheid. Johannes betekent namelijk: God is genadig.

Wat mag dat betekenen voor ons als leden van de Orde van Malta, waarvan ons lidmaatschap aangeeft dat we verdieping zoeken juist in ons leven als gelovig christen. God is genadig! Wanneer een mens dat in zijn leven durft uit te spreken en bevestigen, dan is hij gegroeid in zijn geloof. Dan realiseert hij zich dat alles wat hij is en heeft genade is, d.w.z. van God zomaar ontvangen. Niet omdat we er recht op hebben, of het op een of andere manier hebben verdiend. Maar dat we het uit Gods liefde mochten ontvangen. Gratis…om niet. Het Latijnse woord voor genade is gratia, waar het woord gratis van afgeleid is. Alles wat niet te koop is in het leven… en dat zijn alle essentiële dingen… zijn gratis en die danken we aan Gods genade. Dat God genadig is, wil ook zeggen dat Hij in liefde naar ons blijkt omzien en zorg voor ons draagt.

In de lofzang, die Zacharias uitspreekt nadat hij de spraak terug heeft zegt hij: “Geprezen zij de Heer de God van Israël, omdat Hij omziet naar zijn volk en het bevrijdt”. Die bevrijding bestaat juist ook uit het weer aanvaarden van de mens die gevallen is. Genade betekent barmhartigheid waaruit vergeving voortvloeit. En tenslotte overstijgt Gods genade, de menselijke grenzen. Wat menselijk ondenkbaar werd geacht is in de kracht van God liefde toch mogelijk, zoals Zacharias zelf mocht ervaren toe zijn kind ter wereld kwam.

Hij had er niet meer op durven hopen en kon er haast ook niet in geloven toen hem de belofte gedaan werd. Het is een wezenlijke verandering in een mensenleven, wanneer je je realiseert dat je uit Gods genade mag leven, en evenzeer wanneer je je geroepen weet om in het voetspoor van Gods genade zelf zorg te betrachten voor anderen, mild en vergevingsgezind te zijn.

Wij dragen als Ordeteken het achtpuntige Maltezer kruis, dat verwijst naar de acht Zaligsprekingen van de Heer. Het houdt een opdracht in om te leven in de geest van die Zaligsprekingen. Alle acht brengen zij ons in herinnering dat God genadig is, dat wij uit die genade mogen leven… met en voor anderen.

Zalig die niet hoogmoedig van geest zijn; zalig die oog hebben voor het leed van anderen; zalig die mild zijn en geduld hebben met elkaar; zalig die verlangen naar gerechtigheid; zalig die barmhartig zijn en kunnen vergeven; zalig die oprecht en zuiver van hart zijn; zalig die vrede uitdragen en herstellen; zalig tenslotte die God trouw blijven, ook wanner je daarmee afwijzing van mensen riskeert.

Leven in de geest van de Zaligsprekingen betekent, zoals we bijna dagelijks ervaren, dat we als het ware aan de zwaartekracht van het leven moeten ontstijgen. Maar we mogen het doen in de belofte die de naam van Johannes de Doper inhoudt: God is genadig…ook voor ons. Amen.